OSMANLI PAŞALARININ DİYARBAKIRA VERDİĞİ HİZMETLER

Bıyıklı Mehmet Paşa  
. Diyarbakır’ın ilk Valisi Bıyıklı Mehmet Paşa tarafından 1516-1520
yıllarında  Kurşunlu veya Fatihpaşa ismiyle anılan bir cami yaptırılmıştır.

Hüsrevpaşa

Diyarbakır Deliller hanı(1527), ve yapımcısı Hüsrev paşa’
Hüsrev paşa:1521-1528’de Diyarbakır valisi olur.1521 ‘de  Hüsrev paşa camii  ve Deliller hanını yaptırmış.Diyarbakırda 7 yıl kalmıştır.deva hamamı vakfındandır

 

 

 

 

 

 

 

 

İskenderpaşa 
İskender Paşa 1551-63 yılları arasında, Diyarba­kır’da 12. Osmanlı Valisi olarak görev yaptı.
Diyarbakır’a Ham­ravat Suyunun getirilme­sine büyük katkıda bu­lundu. İçkale’de Ayn Zeli­ha suyunu akıttı. Sinan’ın yapısı olan camiin adı, ri­salelerde geçer. Vakfiyede, kendisinin Van’da görev­de olduğu zaman caminin bittiği yazılıdır

Karabehlül Bey Camisi (Silvan)

Diyarbakır Silvan ilçesinde bulunan bu cami Diyarbakır Valisi
İskender Paşa’nın mahiyetinde bulunan Silvan’lı Şeyh
Ahmetzade Elvend Bey’in oğlu, Sancak Beyi Kara Behlül tarafından yaptırılmıştır.

 

AliPaşa
1534-1537 yıllarında Hadım Ali Paşa Diyarbakır valisi oldu.

 

Adıyla anılan cami ve medreseyi yaptı.

 

Behrampaşa
1572 yılında Diyarbakır Valisi Behram Paşa tarafından
kendi adıyla bir cami yaptırmıştır

 


Sütunsuz yerleştirilmiş
Müezzin mahfili
(Statik harikası)

Taş işlemeciliği

Paşa hamamı:
 

 

Melek Ahmet Paşa :
1528’de Diyarbakırda doğdu.Melek gibi bir
insan olduğundan bu lakabı aldı. 1591’de Diyarbakırda
camisini yaptı

Hasan paşa
Diyarbakır'da ayakta kalmış hanlardan ikincisi olan Hasan Paşa Hanı, Osmanlılar zamanında Diyarbakır'da valilik yapmış olan Hasan Paşa tarafından 1572-1575 yılları arasında  Hasan paşa hanı yaptırılmıştır. Hasan Paşa Diyarbakır'da ilk olarak kuyumcular için bir çarşı yaptırmıştır. Daha sonra Ketenciler adıyla bilinen ancak günümüze ulaşamamış çarşıyı yaptırmıştır. Kuyumcular Çarşısı'nda yapılan hasır bilezikler, haplar, kişnişli gerdanlıklar, avizeler, hançerler vb. parçalar, Ketenciler Çarşısındaki dükkânlarda satılırdı. Hasan Paşa, bu iki çarşıya ticaret için gelenlerin gecelemeleri için bir han da yaptırmıştır.
Zaman 01 Temmuz 2007

 

Nasuh Paşa

Yaptığı cami,Diyarbakır İçkale’nin dışında, Fatih Paşa
Camisi’ne giden yol üzerindedir
Diyarbakır’da Nasuh Paşa’nın valilik yaptığı 1606-1611
 yıllarında camisi yapılmıştır

Mahmud paşa
12 Aralık 1859’da vefat etti,Mardin kapısı haricinde
Şeyh Muhammed Amidi Türbesi civarında,onun anısına
 sahada istiska zamanı için bir namazgah yaptırmıştır
. Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır valileri.yayına hazırlayanlar:Eyyüp Tanriverdi.Ahmet Taşğın.Medrese yay Ank.2007.s.174

 Kurt İsmail Paşa                                                                                      
Diyarbakır surları dışında, Harput yolu üzerinde, Seyrantepe semtinde bulunan bu camiyi Kurt İsmail Paşa kardeşi Meded Bey adına 1869-1875 yılında  bir cami yaptırmıştır

1870 yılında Diyarbakır valisi Kurt İsmail paşa sur dışında kimsesiz çocukları barındırmak  ve onlara bazı sanatları öğretmek için bir ıslahhane inşa ettirir.700 öğrencisi için  üç yıllık bir ilkokul düzeyinde öğrenim uygulandıktan sonra dökümcülük,boyacılık,marangozluk

öğretilir. Bu ıslahhane sonra Diyarbekir Sanayi mektebine dönüştürülür.Okulda kullanılan malzemeler ile görevli bulunan usta öğretici ve öğretmenler Avrupa’dan getirilir.Okulu iyi derecede bitirenlere sermaye verilerek
 işyeri açmaları sağlanırdı
(Mehmet Şimşek.Amid’den Diyarbekir’e Eğitim Tarihi.Kent yay.İst.2006.s.71

Diyarbakır’da Kurt İsmail paşa’ya kadar şehri sur içindeydi.Kurt İsmail paşa şehri sur dışına çıkardı.Bu hususta resmi binaları yaptırmasının yanı sıra alt yapı hizmetlerine de yöneldi ve yollar yaptırdı. Kentin sur dışına çıkmasına önayak olan kişi, 1868 – 1875 döneminde Diyarbakır’da 7 yıl valilik yapan Kurt İsmail Paşa’dır. Valiliği sırasında sur dışına Vilayet Konağı, hastane ve kışla binaları yaptırmıştır.

Kara Mustafa Paşa

Diyarbakır’ın doğusunda Yeni Kapı yakınında bulunan Arap şeyh Camisi’ni Diyarbakır’da valilik yapmış olan Kara Mustafa Paşa 1644’te yaptırmıştır. Mimarı belli değildir.
Kenthaber kurulu)

 


 Cigalzade Mahmud paşa
1604 yılında Diyarbakır valisi oldu.Ali paşa
mahallesinde Çakal mescidinin banisidir.

Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır valileri.yayına hazırlayanlar
:Eyyüp Tanriverdi.Ahmet Taşğın.Medrese yay Ank.2007.s.41

 

Dilaver paşa
1615,1618 ve 1620 tarihlerinde Diyarbakır valisi oldu.                                 
Mardin kapısında ve iki saat mesafede yolcular için
bir han yaptırmıştır.Urfa kapısına giderken Mürdar su
kahvesi olan yerde  mescit  olarak inşa ettirmiş,küçük

Dilaver köprüsü

hamam ve gazi mektebi olan yeri maristan olarak
 yaptırmıştır.Bir köprüsü vardır.1892’den sonra enkazı kalmıştı
Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır valileri.yayına hazırlayanlar:Eyyüp Tanriverdi.Ahmet Taşğın.Medrese yay Ank.2007.s.47
1030 [1620]'de Diyarbekir valiliğiyle ve Diyarbekir askeriyle
Hotin seferinde bulunmuştur oldu
Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır Valileri.Yayına hazırlayan Dr.Eyyüp Tanrıverdi.Dr.Ahmet taşgın.Ank.2007

Silahtar Murtaza paşa
1658’de Diyarbakır valisi oldu.Kale camiinin sayfiye
döşemesini ve çeşmeleri ve harem kapısına karşı
 merdivenin yukarısında küçük bir mescid,
Hz.Süleyman türbesine girilecek büyük kapıyı,
Aynüzzelal mevkiinde su mahzenini,kıbleye
karşı pınarları vardır.
Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır valileri.yayına
 hazırlayanlar:Eyyüp Tanriverdi.Ahmet Taşğın.Medrese yay Ank.2007.s..56

Defterdar ahmed paşa

1677’de Diyarbakır valisi oldu.Minaresiz bir camii vardır.Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır valileri.yayına hazırlayanlar:Eyyüp Tanriverdi.Ahmet Taşğın.Medrese yay Ank.2007.s.73

 

Hacı Ali Paşa

1690’da Diyarbakır valisi oldu.Kastal mahallesinde paşa camii bu zatın eseridir.

Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır valileri.yayına hazırlayanlar:Eyyüp Tanriverdi.Ahmet Taşğın.Medrese yay Ank.2007.s..80

Daltaban Mustafa paşa

1697’de Diyarbakır valisi oldu.Fatih paşa ile Nasuh paşa arasında bir mescit yaptırmıştır

Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır valileri.yayına hazırlayanlar:Eyyüp Tanriverdi.Ahmet Taşğın.Medrese yay Ank.2007.s.89
Dabanzade Mustafa paşa tarafından yaptırılan Dabanoğlu mescidi yakınında bir türbe var

.(Şevket Beysanoğlu.Diyarbakır’da Gömülü Meşhur Adamlar.Neyir mat.Ank.1985.s.95)
 

Çeteci Abdullah paşa

Çermiklidir.1740’dan itibaren beş defa Diyarbakır valiliği vardır.Çermikte medresesi,rum kapısı haricinde bir su bendi vardır.Dağ kapı haricinde Cinobaşı mevkiine defnedildi.

Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır valileri.yayına hazırlayanlar:Eyyüp Tanriverdi.Ahmet Taşğın.Medrese yay Ank.2007.s.109

Genç yaşta katıldığı İran savaşlarındaki kahramanlığıyla ünlendi

Sarı Abdurrahman paşa

1763’de Diyarbakır valisi oldu .Ulu camide bir kütüphane yaptırdı.Hanzade mahallesinde paşa hamamı da bunun evkafıdır.

Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır valileri.yayına hazırlayanlar:Eyyüp Tanriverdi.Ahmet Taşğın.Medrese yay Ank.2007.s.117
 

 

İRAN SEFERLERİNDE DİYARBAKIR PAŞALARI
Mustafa paşa
1027 [1617]'de gelmiştir. Diyarbekir valisi iken, Serdar Halil Paşa ile İran seferinde ve Hrdebil çenginde bulunmuş ve mezkûr sene Cumâdelûlâsında şehiden vefat etmiştir.
Arîfî ahmed paşa
 [Ocak 1720] Diyarbekir'e vali olup üç sene kalmıştır. 1135 [1722]'de İran seferine serasker oldu
Abdi paşazade alî paşa
1155 [1742]'de Diyarbekir valisi ve bir sene yedi ay sonra 1156 [1743]'te İran seraskeri olup 1157 Rebiülevvelinde [Nisan 1744] Diyarbekir'de vefat eyledi.

Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır Valileri.Yayına hazırlayan Dr.Eyyüp Tanrıverdi.Dr.Ahmet taşgın.Ank.2007

Ahmet paşa
Ahmet paşa 1526 yılında Diyarbakırda doğdu,İskenderpaşanın büyük oğludur. 1577’de zuhur eden İran savaşlarında bulundu.Tifliste Acem ordularını yendi.

Diyarbakır valisi Ahmed paşa ,Tiflis ve Revan canibi Ser askeri olarak görevde bulundu.XVIII.Yüzyılda Diyarbakır doğu seferlerinin merkez üssü olumuş,ordunun ihtiyaçlarının karşılanmasında önemli bir yere sahip olmuştur
.Doç.Dr.İbrahim Yılmazçelik:XIX.Yüzyılın İlk Yarısında Diyarbakır.TTK.1995.s.16

           
Defterdar ahmet paşa
Diyarbakır önemli lojistik desteğini uzaklardaki ordudan da esirgememiştir.Diyarbakırda cami inşa ettiren Defterdar Ahmed paşanın görevi,İran sınırındaki orduya zahire gönderilmesiydi.

Martin van Bruinessen ve Hendrik Boeschoten.Evliya Çelebi Diyarbekir’de.İst.1997.s.,107

 Özdemiroğlu Osman Paşa
Türbesi ,Diyarbakır’da 1571-1575 yılları arasında Valilik yapan
Özdemiroğlu Osman Paşa adına 1585’te yaptırılmıştır.Daha
Sonra sadrazam olmuş,Tebriz’in fethinde hastalanmış,vasiyeti
üzerine Diyarbakır’a gömülmüştür.Mısır kölemenlerindendir,
ailesi ve mülkü İstanbul’dadır,buna rağmen niçin Diyarbakır’a
gömülmek istendi.Sahabelere komşu olmak için mi

Çeteci Abdullah paşa
Çermiklidir
Firat irmagini kadar olan bölgeyi Türkiye'den koparmaya çalisan Iran Imparatoru Nadir Sah'a karsi yaptigi savaslarda görülür.
Çeteci Abdullah Pasanin Iran-Irak'taki akinlari ve savaslari ile Nadir Sah 1746'da barisa razi olarak 1639 Kasri Sirin Antlasmasi yapilmis ve Türkiye Iran siniri belirlenmistir.
Çok yigit ve son derece isabetli görüslere sahip bulundugundan ve çete savaslarinda söhret kazandigindan "Çeteci" lakabi ile taninmistir. Çesitli yerlerde Vali ve Beylerbeyi görevlerinde bulunmustur. Bu yerler:

1730 Sivas Valisi
1740 Diyarbakir Beylerbeyi
 1750 Diyarbakir Beylerbeyi
1752 Diyarbakir Vali
1759 Diyarbakir Beylerbeyi

(Abdullah Büyükkaya)

Köprülü abdullah paşa
Merzifonlu Mustafa Paşa'nın ikinci oğludur.
1130 [11-7]'de Diyarbekir ve 1132 Rebiülevvelinde [Ocak 1720] Erzurum valisi ve 1135 Zilkadesinde [Ağustos 1723] Van vilayetiyle Azerbaycan ve Tebriz seferi seraskeri naspedildi.1137 [1724]'te Tebriz'i feth ederek Nadir Şah ile mükâlemeye memur oldu
Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır Valileri.Yayına hazırlayan Dr.Eyyüp Tanrıverdi.Dr.Ahmet taşgın.Ank.2007

 

 OSMANLI SEFERLERİNDE DİYARBAKIR PAŞALARI
Dilaver paşa
1030 [1620]'de Diyarbekir valiliğiyle ve Diyarbekir askeriyle
Hotin seferinde bulunmuştur olduAbdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır Valileri.Yayına hazırlayan Dr.Eyyüp Tanrıverdi.Dr.Ahmet taşgın.Ank.2007

 

İbrahim Hafid paşa
1746’da Diyarbakır’da doğdu,tahsilini tamamladıktan sonra Kapucubaşılık rütbesiyle Diyarbakır voyvodası oldu.1799’da Diyarbakır valisi oldu.Napolyon’un Mısır’ı istilaya kalkışması üzerine ordu toplayarak oranın savunmasına katıldı.1813’de Diyarbakır’da öldü.Aynı zamanda kıymetli bir şair olup mürettep divanı vardır
Diyarbakır İl yıllığı-1967.s.276

Mercidabık savaşı ve Diyarbakır beylerbeyleri
Merci-i Dâbik'a, Memlûk ordusundan sonra gelen Osmanli ordusunun sag kolunda, Anadolu Beylerbeyi Zeynel Pasa, Diyarbakır valisi Biyikli Mehmed Pasa ,Sol kolunda Rumeli Beylerbeyi Küçük Sinan Pasa, merkezde de Kapikulu askerleriyle Yavuz Sultan Selim yerlerini almis bulunuyorlardi. Savaşa ayrıca Diyarbakır paşalarından İskender paşa ve Hüsrev paşa katılmıştır

 

 Bıyıklı Mehmet Paşa ve Diyarbakır’ın kurtuluşu

 

 

 

 

Yavuz Selim’in emri üzerine aslen Diyarbakırlı olan Bıyıklı Mehmet paşa Diyarbakır’ı şah ismail’in adamı Karahandan kurtarmak üzere yola çıktı.Kürt beyleri;Amasya ve Sivas beylerbeyi şadi bey de harekete geçti.Diyarbakır’da Karaköprüde karargah kurdular.Burada su açısından Dicle nehri ve konaklama için geniş bir düz alan vardı.Türk beylerbeylerinin burada toplanması haberi üzerine Karahan ,Diyarbakır kuşatmasını keserek ayrıldı.Yavuz’un birlikleri 10 Eylül 1515’de  Diyarbakır’a girerek Diyarbakır’ı kurtardı(Tori:Tarihte Türk Kürt İlişkileri.Peri yay.İst.2002.s.119)

DİYARBAKIRDA MEDFUN PAŞALAR

 

Bıyıklı Mehmet Paşa
Diyarbakır Safevi Osmanlı arasında sürüp giden rekabet sonrasında Yavuz Sultan Selim ile 1515 yılında Osmanlı hakimiyetine girmiştir.
Osmanlı ordularının başında Bıyıklı Mehmet Paşa ile muhasara edilen şehir teslim oldu ve Bıyıklı Mehmet Paşa’da ilk vali oldu. Bu tarihten itibaren Osmanlı idaresi başlamış oldu.
ankara üniversitesi sosyal bilimler enstitüsü felsefe ve din bilimleri (din sosyolojisi) anabilim dalı diyarbakır ve çevresindeki türkmen alevilerinde dini hayat doktora tezi ahmet taşğın tez danışmanı prof. dr. münir koştaş ankara-2003
Mezarı kendi yaptırdığı Kurşunlu caminin (Fatih camii) yanındadır

 

 Özdemiroğlu Osman Paşa

Kurşunlu camii yanında medfundur. Diyarbakır’da 1571-1575 yılları arasında Valilik yapan Özdemiroğlu Osman Paşa adına 1585’te yaptırılmıştır. Tebriz’in 2.fatihidir.
 

 Sadrazam olmuş,Tebriz’in fethinde hastalanmış,vasiyeti
üzerine Diyarbakır’a gömülmüştür.Mısır kölemenlerindendir,
ailesi ve mülkü İstanbul’dadır,buna rağmen niçin Diyarbakır’a
gömülmek istendi.Sahabelere komşu olmak için mi

 

Muhammed paşa el Gorani
 M.1822’de Diyarbakır valisi oldu.Bu görevde vefat etti.

Murat paşa
M.1807’de Diyarbakır valisi oldu.Aynı yıl vefat etti.

Mehmet Emin Zeki Bey:Kürd ve Kürdistan Ünlüleri (Meşahire Kurd u Kurdistan)

Hz.Süleyman Camisinde şehit düşen sababeler dışında farklı türbeler olduğunu caminin duvarındaki manzum kitabelerden ve bunun yanında mevcut bazı kaynaklardan anlıyoruz.
Bu türbelerden ilki Silahtar Murtaza Paşa’ya aittir. Silahtar Murtaza Paşa yukarıda da değindiğimiz gibi 1631-1633 yılları arasında Diyarbakır valiliğini yapmış, Hz.Süleyman Camisini ve türbeyi esaslı bir onarımdan geçirmiştir. Türbesinin burada olduğunu caminin duvarındaki manzum kitabeden anlıyoruz.
Osmanlı Devletinin Diyarbakır valiliğini yapan Esat Paşa da burada medfundur
Yine kaynaklarda Osmanlı Devletinin Diyarbakır valiliğini yapan Ahmet Tevfik Paşa’nın türbesinin burada olduğunu öğreniyoruz”..
(Lisans Tezi)Resul Çoban D.Ünv. İlahiyat Fak. Diyarbakır / 2004

Esad Muhlis paşa 1850’de Diyarbakır’da vefat etmiş,kale cami kurbündeki mezarlığa defnedildi
Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır valileri.yayına hazırlayanlar:Eyyüp Tanriverdi.Ahmet Taşğın.Medrese yay Ank.2007.s.167

 Osman Nuri Paşa
M.1803’de Diyarbakır’da doğdu,.babası Şeyhzade İbrahim Hatip paşadır Çeşitli yerlerde mutasarrıflık yaptı  Kars kaymakamlığı,Muş ve Mardin mutasarrıflığından sonra Diyarbakır’a gelip yerleşti.M.1856’da vefat etti.Mürettep divanı vardır.Bir nüshası İstanbul Millet kütüphanesindedir Mezarı Fatih paşa camiinin bitişiğindeki kabristanda babasının yanındadır.

Şevket beysanoğlu.Diyarbakırlı Fikir ve sanat adamları.San matb.Ankara.1961.s.321
 

Fatih paşa
cami mezarlığı

Diyarbekirli Şeyhzade İbrahim paşa
 1799’da bir sene,1808’de altı sene Diyarbakır valiliği yaptı.Mezarı Fatih paşa caminin şarkındaki kabristandadır
.Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır valileri.yayına hazırlayanlar:Eyyüp Tanriverdi.Ahmet Taşğın.Medrese yay Ank.2007.s.139

Dabanoğlu türbesi
Türbe,Dabanoğlu mahallesinde M.1696 tarihinde şehrimizde vali olarak görev yapan Dabanzade Mustafa paşa tarafından yaptırılan Dabanoğlu mescidi yakınındadır.Türbenin kime ait olduğu bilinmiyor
.(Şevket Beysanoğlu.Diyarbakır’da Gömülü Meşhur Adamlar.Neyir mat.Ank.1985.s.95)

 

 

 

Reşit mehmet paşa
Diyarbakır valiliği 2 yıl 8 ay sürmüştür. 1836 yılı ekim ayında öldü. Mezarı îçkale Camiindeki mezarlıkta, Esat Muhlis Paşa'mn kab­rinin yanındadır. Yiğit, çalışkan, devlete bağlı ve sadık bir kişi ola­rak bilinir.
Türk Ansiklopedisi., «Reşit Mehmet Paşa» mad­desi, yazan : Yılmaz Öztuna, e. 27, s. 294; Basri Konyar, DiyarfoekirYıllığı, Ankara 1936, s. 261.
Hacı Abdullah paşa

 

Nebi camii yan bahçede medfundur

 

Seyyid hasan paşa
1747'de  Diyarbakır valiliğine atandı. H. 1161, m. 1748'de Diyarbakır'da öldü. Diyarbekir Sâlnamelerindeki kayıtlara göre şehrimizdeki valiliği on ay kadar sürmüştür. Kendisinden söz eden kaynaklar, onun halim, selim ve dindar bir kişi olduğunda birleşmektedirler.Mezarı dağkapısında cinobaşı mevkindeydi
İbrahim Sarı:Şehrimiz Diyarbakır.Büyükşehir belediye yay.1999.s.123

Çeteci Abdullah Paşa
Çermiklidir.1740’da Diyarbakır valisi oldu.Dağkapı haricinde Cinobaşı mevkiine defnedildi

Kiki Abdi Paşa,
Diyarbakırlıdır.1781’de Diyarbakır valisi oldu.Mardinkapı Şemsiler mevkiinde medfundur. Abdülgani Fahri Bulduk:Diyarbakır valileri.yayına hazırlayanlar:Eyyüp Tanriverdi.Ahmet Taşğın.Medrese yay Ank.2007

DİYARBAKIR BEYLERİ VE DİYARBAKIR’A KATKILARI

EĞİL BEYLİĞİ
Lala Kasım Bey Eğil Kalkan köyünde gömülüdür.Şah İsmail’e  direnen Eğil beylerindir Lalebey camii:Eğil beyi Lala bey camii olarak bilinir.Şah İsmail 1507’de Diyarbakırı istila ettiği zaman ona itaat etmedi.Eğil kalesi kendisinden alındı Mansur’a verildi.Lala Kasım bey Çaldıran savaşına katıldı.Çaldıran savaşından sonra Eğil kendisine geri verildi

 

 

 

 

Silvan’dan Ahmet bey Çaldıran’a katılmıştır

 

 

ÇERMİK BEYLİĞİ
Çermik beyliğinin kurucusu, Mırdasî Emir Muhammed'in oğlu Emir Hüseyin'dir. Bu Emir, babasının sağlığında Berdenc kalesi ve Çermik yöresi valisi bulunuyordu. Babası ölünce, bu bölgede, beyliğini kurdu. Ölünce yerine oğlu Emir Seyfeddin, bu da ölünce oğlu Şah Yusuf, bunun da ölümüyle oğlu Velat Bey, sonra da Şah Ali Bey ve bunun da ölümüyle beyliğin yönetimi oğlu Muhammed Bey'e geçti.

Muhammed Bey, Çermik yöresini Safevilerin elinden kurtarmış, Diyarbakır'ın Osmanlı Birliğine katılışı sırasında da Yavuz Sultan Selim'den bir sultanlık emirnamesi alarak beyliğini sürdürmüştür. http://www.bydigi.com/

ATAK BEYLİĞİ:

Beyliğin kurucusu Zırkanlı Mir Mahmud oğlu Ahmed Bey'dir. Kendisi Şah İsmail'in çağdaşıydı. Şah İsmail Diyarbakır bölgesini istila ederken, onun elinden de Atak Kalesi'ni ve dolaylarını almış, Kaçar oymağına vermişti. Zırkanlılar burasını terk etmek, başka yörelere göçmek zorunda kaldılar. Bu durum Çaldıran Savaşı'na kadar sürdühttp://www.bydigi.com/

Ulu camiinde sağda gözüken Şafi bölümü

Burayı Lice (Atak)beylerinden Vakıf Ahmet bey yapmıştır.Lice’de Vakıf Ahmet bey camiini yaptırmış,ancak depremde yıkılmıştır
 

 TERCİL BEYLİĞİ1506'da ölünce yönetimi, oğlu Ahmed Bey aldı. Şah İsmail, 1508'de Diyarbekir bölgesini istila ederken yapılan savaşlardan birinde şehid oldu. Yerine kardeşi Ali Bey, onun da ölümüyle yerine diğer kardeşi Şemsi Bey geçti. Çaldıran savaşından sonra Safeviler'le yapılan savaşlara katıldı. Osmanlı birliğine katılmayı isteyenler arasında Şemsi Bey de vardı. Yavuz Sultan Selim Tercil kalesinin yönetimini bir fermanla yine kendisine verdi. Ölünce, yerine oğlu Haydar Bey geçti.:
 Tercil ve buraya bağlı yerlerin yönetimi  Budak beye  bağlanmıştı. Budak Bey 43 sene yaşadı. http://www.bydigi.com/
Zeynel Abidin Çiçek.Diyarbakır’ın Fethi,Tarihi ve Kültürü.Diyarbakır Söz yay.2007.s.179,180
Tercil(Hazro) emiri Haydar bey  Çıldır çarpışmasında Safeviler tarafından öldürüldü.
İran savaşlarında Diyarbakır,efsanelere de konu olmuştur.IV.Murat’ın Bağdad seferinde ( o zaman Bağdat’da İranlılara karşı savaşılıyordu)
Telli İbrahim Bey:
Tercil beylerinden(Bugünkü Hazro bölgesi) İbrahim bey yiğit,yüreki bir beymiş.
Askerleriyle beraber IV.Murat’ın yanında Bağdat seferine katılmış.Savaşın en sıkışık bir anında ,kahramanlığı ve gücüyle tanınmış düşman komutanlarından birisini atından çekip alarak padişahın önüne fırlatmış
Bu boğuşma sırasında,düşman komutanı yere düşmeden önce bıçağıyla İbrahim beyi kolundan yaralamış.Bunu gören padişah,hemen cebinden altın tel işlemeli mendilini çıkararak İbrahim beyin yarasını sarmış.Bu olaydan sonra İbrahim bey’e ‘Telli İbrahim bey’denmiş’denmiş ve saygınlığı bir kat daha artmış
Şimdi, bu yiğit beyin mezarı Hazro-Tercildedir.
Muhsine Helimoğlu Yavuz.Diyarbakır efsaneleri.Cumhuriyet ktb.İst.2007s.354

 

 Hazro’da Tercil kalesi

KULP BEYLİĞİ:

Çaldıran savaşı sonrasında, Besyan aşireti reislerinden Ali Fîrî adında bir adam Meyyafarkîn kalesine saldırıp burasını Safevilerden aldı.. http://www.bydigi.com/

Çaldırandaki sağ kolun ucunda bulunan hemşerilerimiz katkılarına sonraki  seferlerde de devam etmişlerdir.
Kulp beyi Ali bey 1573’te ölünce Hüseyin bey Kulp beyi oldu.III.Murat Azerbeycanı feth için veziri azam Osman paşayı gönderdi.Hüseyin bey de diğer kürt beyleriyle orduya katıldı.1585’te Tebrizde şehit oldu.Oğlu Seyyid Ahmet bey esir düştü.Esaretten kurtulduktan sonra oğlu Seyid Ahmet bey Kulp ve Batman yöneticisi oldu(Beysanoğlu II/640)

Koruk savaşı
(Diyarbakır Atak ve Eğil beyleri)
Diyarbakırın fethinden sonra Şah İsmailin temsilcisi Karahanla,Yavuzun temsilcisi Bıyıklı Mehmet Paşa ve İdrisi Bitlisi  arasında çatışmalar devam eder.İki ordu Kızıltepe yakınlarında Koruk mevkiinde karşıkarşıya geldiler.
Osmanlı ordusunun sol kanadında iki grup halinde bir çok Kürt beyleri ile onların akraba ve taraftarları Karaçin-oğlu Ahmed bey ve Çavuş Ahmed bey kumandalarında bir miktar Anadolu askeri bulunmakta idi.İdrisi Bitlisi muharebeden sonra Yavuz’a gönderdiği uzun mektubunda (TKSA ,E  8333) Osmanlı ordusunun sol kanadındaki kuvvetleri sayarken Hısnı keyda hakimi olan Sultan Halil Eyyubi’nin,Sason hakimi Mehmet beyin,Eğil hakimi Kasım beyin,Bekir bey Bohtinin,Mehmet  Bey Zerakinin,Şah Ali bey Mirdisi’nin (Palulu),Nasır Bey Süleymani’nin Emeir Sarim’in oğlu Kasım beyin kendisinin solunda Bitlis hakimi Şeref beyin,Hzian hakimi Davud beyin,Şah Velel bey Süleymani’nin,Atak hakimi Ahmed beyin Sultan Ahmet Hacuki’nin ve kardeşi Isfahan beyin,Çemizgezek hakimi Emir Pir Hüseyin beyin sağında bulunduklarını yazar.Kendisinin de bu iki kısım arasında irtibat temin etmekte olduğunu kaydetmiş,yukarıda bahsedilen Ahmed beyden ,ancak muharebede büyük yararlığı görülen Kürt beylerinin ve askerlerinin başarılarını ve cengaverliklerini överken onların da bu cenahta olduklarını,Kürtlerin kahramanlıklarını ve ne kadar iyi savaştıklarını bizzat gördüklerini zikr ederken belirtmiştir.
Bu savaşta da Kürtler savaşın kaderini değiştirdiler.Safevi birlikleri Osmanlı saflarının solunda bulunan kuvvetlere karşı hücuma geçmişler ve bu saldırıda hedef teşkil eden Çemizgezek hakimi Emir Pir Hüseyin tutunamamış,bu cephede bulunan Dulkadir askerleri mukavamet edemeyerek kaçmaya başlamışlar.Tam bu sırada Bitlis hakimi Emir Şeref bey,Hizan hakimi Davut bey,Atak hakimi  Ahmed bey imdatlarına yetişerek Safevi askerlerini perişan etmişler ve muharebenin kaderini değiştirmişler .Safevilerin önemli komutanlarından Çuka ve Yegan beyler bu saldırıda öldürülmüşlerdir.Ayrıca savaşın hengamesi esnasında Safevilerin baş komutanı Karahan aldığı bir kuşun savaşın kaderini değiştirmiştir.Karahan’ın bu yenilgisinden sonra Sincar,Telafer,Ergani,Çermik,Siverek ve Birecik geri alındı

Nusrat Aydın: Diyarbakır-Eğil Hükümdarları Tarihi.S:93